Светлым полем я нясу агнявую паласу…

У жніўні гэтага года можна павіншаваць усіх беларусаў са знакавай падзеяй – роўна 100 гадоў таму бел-чырвона-белы сцяг прызналі нацыянальным беларускім сцягам!

Здаецца, бел-чырвона-белы сцяг быў у беларусаў заўсёды. Але гэта не зусім так. Калі славуты герб “Пагоня” быў гербам Вялікага княства Літоўскага, і існаваў у практычна нязменным выглядзе з чатырнаццатага стагоддзя (асабліва актыўна стаў выкарыстоўвацца ў шаснаццатым – пячаткі вялікага княства, грошы, Статут і Трыбунал), то сцяга, наўпрост, не было. Тады ўвогуле не было дзяржаўнага сцяга. Думка, што кожная дзяржава павінна мець свой афіцыйны сцяг яшчэ толькі-толькі высявала. Былі ў тыя часы вайсковыя харугвы, але гэта зусім іншая гісторыя. 

Дарэчы, у адным з варшаўскіх музеяў захоўваецца гістарычная карціна “Бітва пад Оршай”, якую намяляваў невядомы мастак, прыкладна праз дзесяць-дваццаць гадоў пасля самой бітвы. Там беларуска-польскае войска стаіць пад сцягам святога Юрыя – чырвоны крыж на белым фоне. Хто бачыў сцяг Ангельшчыны (не Велікабрытаніі, а Ангельшчыны), можа сабе ўявіць. Яшчэ ў Грузіі цалкам падобны на яго сцяг. Ці не прататып гэта ўсім вядомага бел-чырвона-белага сцяга? Што ж, магчыма.

Трэба прызнаць, што да Лютаўскай рэвалюцыі мала хто думаў, які сцяг павінны быць у беларусаў. Калі пачалася рэвалюцыя ў Петраградзе, дзеячы беларускага руха вырашылі звярнуцца да архітэктара Клаўдзія Дуж-Душэўскага з прапановай вызначыць нацыянальны сцяг будучай Беларускай рэспублікі. Тады ўсім было зразумела, што дамагчыся стварэння такой дзяржавы рэальна, пытанне было толькі ў тым, будзе, ці не, яна незалежнай, ці гэта проста будзе аўтаномная рэспубліка ў складзе Расіі, ці Польшчы. Дуж-Душэўскі пагадзіўся і зрабіў некалькі праектаў. З іх найлепшым прызналі праект бел-чырвона-белага сцяга. Ужо ў сакавіку 1917 года ў Менску прадаваліся бел-чырвона-белыя сцягі, быў нават адзначаны Дзень беларускага значка. Але ці быў выбар Дуж-Душэўскага выпадковым? Як ужо сказана, бел-чырвона-белым быў баявы сцяг кавалерыі ў бітве пад Оршай. Акрамя гэтага чатырохпалосным бел-чырвона-бела-чырвоным з’яўляўся сцяг беларускіх палкоў у расійскай арміі ў канцы васямнаццатага стагоддзя. Прыкладна такім жа быў сцяг Рэчы Паспалітай у сямнаццатым стагоддзі. Акрамя гэтага сцяг беларускіх палкоў у вайне 1812 года, з абодвух бакоў быў чырвона-бела-чырвона-белым. І шляхецкі герб Котвіч таксама. І герб горада Віцебска. Нарэшце, ёсць успаміны, што бел-чырвона-белым спалучэннем карысталіся піцерскія студэнты-беларусы ў 1912 годзе.

Некаторы час ішлі спрэчкі прызнаць канчаткова, ці не, сцяг, прапанаваны Дуж-Душэўскім. Так, у газеце “Вольная Беларусь” з’явіўся іншы праект сцягу. Ён быў бел-чырвона-сінім, падобным на расійскі трыкалор. Бел-чырвона-сіні сцяг, таксама мае некаторыя гістарычня корні. Падчас паўстання 1863 года выкарыстоўваўся польскі бела-чырвоны і бел-чырвона-сіні сцяг. Праўда не толькі, ў Беларусі, але і ва ўсіх месцах паўстання. Ёсць меркаванне, што паўстанцы Каліноўскага выкарыстоўвалі бел-чырвона-белы сцяг. Думка прыемная для нас. Але дакументы гэтага не пацьвярджаюць.

Яшчэ адзін варыянт сцягу быў – гэта проста белы, як сімвал Белай Русі. Але ад яго хутка адмовіліся. Па-першае, белы гэта колер контррэвалюцыі. Па-другое, белы – гэта сімвал паразы ў вайне. Сцяг павінен быць шматкаляровым. Хаця сімвал часовай дзяржавы Літбел быў, наўпрост, чырвоны сцяг. І не толькі Літбела, практычна ўсіх марыянеткавых бальшавісцкіх дзяржаў таго часу.

Канчатковым аргументам наконт бел-чырвона-белага спалучэння стала распаўсюджанне белага і чырвонага колеру ў беларускім нацыянальным адзенні. Пазней высветлілася, што і з колерамі герба “Пагоня” бел-чырвона-белы сцяг супадае. Ды і з колерамі суседняй Польшчы, братняй краінай.

Летам 1917 году бел-чырвона-белы сцяг прызналі агульнабеларускім. Яго атрымалі ўсе Беларускія рады і камітэты на месцах. На 1-й сэсіі Беларускай цэнтральнай рады (Менск, 5 жніўня 1917) было пастаноўлена, што ўсе вайскоўцы-беларусы мусяць насіць бел-чырвона-белую стужку як дадатковы знак адрозьнення. Нарэшце, у сакавіку 1918 года была абвешчана новая дзяржава – Беларуская Народная Рэспубліка, яе сімваламі сталі бел-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня”. Праўда існавала дзяржава нядоўга – яе знішчылі праз год войскі Савецкай Расіі і Польшчы. Потым пачалася савецка-польская вайна… 

У 1921 годзе Беларусь падзялілі на дзве часткі: савецкую і польскую. І там, і там бел-чырвона-бел сцяг быў пад забаронай. Тым не менш яго выкарыстоўвалі і ў Заходняй Беларусі, і ў БССР. У Заходняй Беларусі пад гэтай сімволікай адбываліся дэманстрацыі працоўных, яго выкарыстоўваў незалежніцкі і сацыялістычны рух, нават КПЗБ, не кажучы пра астатнія беларускія партыі: БСРГ і БХД. Цікавы факт: ва Усходняй Беларусі, сімвалам канферэнцыі па правапісу 1926 года было бел-чырвона-белае сонца з шасцью бел-чырвона-белымі промнямі. Да таго ж сімволікай Беларускага параходства выкарыстоўвалі белы сцяг з чырвоным ромбам, і гэта нягледзячы, што сам сцяг быў строга забаронены ў той час.

Падчас нямацка-фашысцкай акупацыі сцяг неафіцыйна выкарыстоўвалі арганізацыі, якія падначальваліся нямецкаму камандаванню. Да таго часу, бел-чырвона-белы сцяг, налічваў, як мінімум, 25-30 гадоў. Пасля вайны – зноў прыход савецкай улады, ізноўку забарона сімволікі. Бінга Саветаў –  стварэнне ў 1952 годзе вядомай нам сімволікі БССР, якая сёння выкарыстоўваецца афіцыйнай уладай як дзяржаўная сімволіка Рэспублікі Беларусь. Варта адзначыць, да гэтага часу, сімволікай БССР быў проста чырвоны сцяг з серпам і молатам і надпісам БССР, герб быў амаль той жа, але з меншай колькасцю калоссяў і лёну, а да 1936 года, з надпісамі па-польску і на ідзіш (габрэйская мова). 

Да перабудовы (1985 год), за выкарыстанне сапраўднага беларускага сцяга можна было б  страціць працу, а то і трапіць у турму для дысідэнтаў. Але ж і зараз не лепш… 

Сапраўдны трыумф нацыянальнай сімволікі ў найноўшай гісторыі адбыўся ў 1991-95 гадах, у першы перыяд Незалежнай Беларусі, тады бел-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня” сталі дзяржаўнай сімволікай Рэспублікі Беларусь!  Але сцягу зноў не пашанцавала… У 1994 годзе галоўную пасаду ва ўладзе заняў чалавек з настальгіяй па савецкай імперыі – дзяржаўная сімволіка раптоўна змянілася.    

Будзем спадзявацца, што сапраўдная спрадвечная беларуская сімволіка не знікне з памяці грамадства і хутка прыйдзе той дзень, калі яна ўрачыста ўзнясецца на пастамент нацыянальных дзяржаўных сімвалаў Беларушчыны! Інакш і быць не можа. 

Дажывем да гэтых лепшых часоў!   

Вам таксама можа спадабацца

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Гэты сайт выкарыстоўвае Akismet для барацьбы са спамам. Даведайцеся пра тое, яе апрацоўваюцца вашы дадзеныя.